Τρόπος Ζωής και Υπογονιμότητα

Όταν ένα ζευγάρι προσπαθεί χωρίς αποτέλεσμα να τεκνοποιήσει τουλάχιστον για 1 χρόνο, τότε θεωρείται ότι αντιμετωπίζει πρόβλημα υπογονιμότητας. Tα περισσότερα ζευγάρια καταφέρνουν να πετύχουν εγκυμοσύνη μέσα στο πρώτο έτος, αλλά μια σημαντική μειοψηφία (15%) θα αντιμετωπίσει πρόβλημα στη σύλληψη. Σήμερα, δεν σημαίνει απαραίτητα και στειρότητα, αφού η γονιμότητα είναι γενικά εφικτή με ιατρική βοήθεια. Η συχνότητα του προβλήματος παρουσιάζει αύξηση τα τελευταία χρόνια και όλο και περισσότερα ζευγάρια ζητούν ιατρική βοήθεια. Στις περιπτώσεις αυτές, το 30-40% οφείλεται στον ανδρικό παράγοντα (Ανδρική Υπογονιμότητα).

Ένα σημαντικό ποσοστό ζευγαριών με δυσκολίες στη σύλληψη καταφεύγει σε κάποια μέθοδο υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (Assisted Reproductive Technology, ART) και αυτό οδηγεί συχνά σε επιτυχή έκβαση, αφού οι τεχνικές αυτές έχουν βελτιωθεί σημαντικά την τελευταία 20ετία.  Οι τεχνικές αυτές, αν και ασφαλείς και αποτελεσματικές, έχουν περιορισμούς και μια πιθανή αποτυχία οδηγεί σε απογοήτευση, τόσο το ζευγάρι όσο και το γιατρό. Υπό το πρίσμα αυτό, κάθε θετική διαφοροποίηση του τρόπου ζωής αποσκοπεί τόσο στην ενίσχυση των προσπαθειών του ζευγαριού για τεκνοποίηση, όσο και στη μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας των ιατρικών παρεμβάσεων προς την κατεύθυνση αυτή.

Πρόσφατα, η Αμερικανική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής προχώρησε σε μια ανασκόπηση των επιστημονικών δεδομένων που συνδέουν παράγοντες που αφορούν στον τρόπο ζωής με τη γονιμότητα, καταλήγοντας στα εξής συμπεράσματα:

• H ηλικία αποτελεί μια πολύ σημαντική παράμετρο σε σχέση με τη γονιμότητα. Για τις γυναίκες, οι πιθανότητες σύλληψης μειώνονται μετά την ηλικία των 35 ετών, ενώ και η ηλικία του άνδρα φαίνεται να επηρεάζει τη γονιμότητα, με μειωμένες πιθανότητες σύλληψης σε άνδρες ηλικίας άνω των 50 ετών
• Το «παράθυρο ευκαιρίας» για γονιμοποίηση αφορά στις 6 ημέρες που προηγούνται της ωορρηξίας, αλλά οι πιθανότητες είναι μέγιστες τις 3 ημέρες πριν την ωορρηξία
• Ιδανικά, οι επαφές πρέπει να γίνονται ανά 1-2 ημέρες, αλλά και λιγότερο συχνές επαφές είναι αποδεκτές, εάν αυτό θα περιορίσει το άγχος στο ζευγάρι
• Δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη σεξουαλική πρακτική που να αυξάνει τις πιθανότητες γονιμοποίησης
• Η παχυσαρκία (Δείκτης Μάζας Σώματος >35) αυξάνει τις πιθανότητες για μειωμένη γονιμότητα, αλλά το ίδιο ισχύει και για πολύ χαμηλό Δείκτη Μάζας Σώματος (<19)
• Το κάπνισμα, η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ (πάνω από δύο ποτά ημερησίως) και η αυξημένη λήψη καφέ (πάνω από 5 φλυτζάνια ημερησίως) μειώνουν τις πιθανότητες για γονιμοπόιηση

Σε ένα σημαντικό ποσοστό ζευγαριών με υπογονιμότητα δεν μπορεί να αναγνωριστεί μια συγκεκριμένη αιτία (Υπογονιμότητα Αγνώστου Αιτιολογίας) και η αντιμετώπιση δεν είναι αιτολογική. Η διερεύνυση των ζευγαριών αυτών, τόσο από την πλευρά της γυναίκας, όσο και από την πλευρά του άνδρα δεν οδηγεί σε μια συγκεκριμένη διάγνωση, αφού όλες οι σχετικές παράμετροι (επίπεδα ορμονών στο αίμα, ανατομία, ανάλυση σπέρματος) είναι «εντός φυσιολογικών ορίων». Σε πολλά από τα ζευγάρια αυτά, όμως, η υπογονιμότητα έχει ερμηνεία. Η κλασσικότερη αιτία είναι η σχετικά μεγάλη ηλικία, η οποία ως παράγοντας κινδύνου δεν μπορεί να τροποποιηθεί, αλλά μπορεί να προληφθεί, μέσω της ενημέρωσης των νεαρών γυναικών για τις επιπτώσεις της ηλικίας στο αναπαραγωγικό δυναμικό.

Μια άλλη σημαντική παράμετρος είναι η παχυσαρκία, η οποία αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα υγείας του αναπτυγμένου κόσμου. Αν και σε πολλά άτομα η παχυσαρκία δεν αντικατοπτρίζεται σε παθήσεις ή εργαστηριακά ευρήματα, ο αυξημένος Δείκτης Μάζας Σώματος επηρεάζει αρνητικά τις πιθανότηττες για σύλληψη. Το ίδιο ισχύει και για άλλες συνήθειες που αφορούν στον τρόπο ζωής, όπως η έλλειψη σωματικής άσκησης, η κακή διατροφή, η χρήση ναρκώτικών, αναβολικών στεροειδών ή άλλων τοξικών ουσιών και η έκθεση σε περιβαλλοντικές τοξίνες.

Συμπερασματικά, πολλά από τα ζευγάρια που αντιμετωπίζουν ζητήματα υπογονιμότητας θα καταφύγουν τελικά σε κάποια από τις μεθόδους υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Εντούτοις, θετικές παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής των ζευγαριών αυτών όπως αυτές που αναφέρθηκαν πιο πάνω, αναμένεται να ενισχύσουν τόσο τις προσπάθειες του ζευγαριού για σύλληψη, όσο και τις πιθανότητες επιτυχίας της θεραπείας που προτείνει ο γιατρός.