Υπάρχουν υγιείς «τιμωρητικές προσεγγίσεις»;

Μήπως είπε κανείς ότι η ανατροφή και διαπαιδαγώγηση ενός παιδιού είναι εύκολο πράγμα; Μήπως σαν γονείς νιώσατε ποτέ αίσθημα ματαίωσης ή και αποτυχίας; Μην επιρρίπτετε ευθύνες στον εαυτό σας. Όλοι γνωρίζουν πως οι υποχρεώσεις και οι ευθύνες σας κατά τη διάρκεια της ημέρας είναι πολλές και σ’ όλα αυτά έχετε να πάτε το παιδί σχολείο/ στη γιαγιά ή τη νταντά, να το ντύσετε, να το κάνετε μπάνιο, να μεριμνήσετε για το φαγητό του, τα μαθήματά του, να βρείτε ένα γλυκό λόγο να του πείτε, ένα ζεστό χάδι, λίγο χρόνο για παιχνίδι, δύναμη να του διαβάσετε παραμύθι και να του δώσετε μια αγκαλιά για να κοιμηθεί ήρεμα και γλυκά. Ε λοιπόν  ναι, όλα αυτά δεν είναι εύκολη υπόθεση, αλλά ούτε και ακατόρθωτη. Χρειάζεται απλά τρόπο! Έναν ισορροπημένο και οριοθετημένο τρόπο διαπαιδαγώγησης.

Τα όρια στη συμπεριφορά του παιδιού είναι αυτό που θα το βοηθήσει να κατανοήσει τους κανόνες και τις προσδοκίες τόσο των γονέων του, αλλά και ευρύτερα της κοινωνίας.  Όταν οι γονείς θέτουν όρια με σταθερότητα (θετική πειθαρχία), τότε τα παιδιά μεγαλώνουν έχοντας μεγαλύτερη αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση, σε αντίθεση με τα παιδιά που μεγαλώνουν με αυταρχική τιμωρία ή ανεξέλεγκτη επιτρεπτικότητα. Η θετική πειθαρχία είναι αυτή που λαμβάνει υπόψη τη συναισθηματική ζωή του παιδιού, την καθημερινότητά του, καθώς και τους στόχους και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει στα διάφορα στάδια της ανάπτυξής του. Παράλληλα περιλαμβάνει παραχώρηση ελεύθερης επιλογής σε λογικά πλαίσια, ώστε το παιδί να μπορεί να εκφέρει άποψη και να δημιουργήσει, να πειραματιστεί και να πράξει αυθόρμητα. Η ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη του παιδιού να απαιτεί από τους άλλους και στην ικανότητά του να αναγνωρίζει τις απαιτήσεις των άλλων, οδηγεί στην ανάπτυξη μιας υγιούς προσωπικότητας και στη δημιουργία ικανοποιητικών κοινωνικών σχέσεων. Όταν το παιδί δείχνει πρόθυμο να κάνει αυτό που του λένε, δείχνει ένα σημαντικό βήμα προς την κοινωνικοποίησή του. Η σχέση τρυφερότητας και εμπιστοσύνης ανάμεσα στο παιδί και στους γονείς είναι σημαντική, γιατί διασφαλίζει ότι το παιδί θα μπορέσει να αποκτήσει εσωτερικά κίνητρα και έτσι να κάνει πράξεις τις αξίες και τους κανόνες που διδάσκεται.

Πολλές φορές όμως και οι γονείς, λόγω  κούρασης, άσχημων συνθηκών και καταστάσεων δεν έχουν τη δύναμη και το κουράγιο να αντιμετωπίσουν και να οριοθετήσουν τις δύσκολες συμπεριφορές των παιδιών τους και την ανυπακοή με τον απαιτούμενο τρόπο και καταφεύγουν σε τιμωρητικές προσεγγίσεις. Αυτό δεν τους καθιστά ως «κακούς» γονείς, απλά άθελα τους καταλήγουν να επιφέρουν αρνητικές συνέπειες στη συμπεριφορά των παιδιών και στην ψυχοσύνθεση τους. Τέτοιου είδους τιμωρητικές προσεγγίσεις μπορεί να είναι οι φωνές, οι βρισιές, το ξύλο, η επίκριση, η απόρριψη, η απομόνωση του παιδιού σε λανθασμένους χώρους, όπως σε κάποιο σκοτεινό μέρος του σπιτιού. Τέτοιου είδους τιμωρητικές προσεγγίσεις μπορεί να οδηγήσουν το παιδί σε τριών ειδών αντιδράσεις: α) να αντιδράσει με θυμό και πείσμα, β) να αντιδράσει με διάθεση εκδίκησης και επαναστατικότητα και γ) να αποσυρθεί και να υποταχτεί επειδή νιώθει φόβο. Καμία από τις τρεις αντιδράσεις ουσιαστικά δεν έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα για τον γονέα, δηλαδή την υπακοή του παιδιού στις οδηγίες του ή την αντικατάσταση ανεπιθύμητων συμπεριφορών με επιθυμητές.

Η επιστήμη της ψυχολογίας, μέσα από έρευνες μας αποδυκνύει ότι υπάρχουν τρόποι να διαχειριστούμε τέτοιου είδους δύσκολες και ανεπιθύμητες συμπεριφορές, καταφέρνοντας να επιφέρουμε θετικά αποτελέσματα. Η αγνόηση είναι μια τεχνική πολύ αποτελεσματική για ενοχλητικές συμπεριφορές, συμπεριφορές που τραβούν τα δικά μας όρια, που μας εκνευρίζουν και αποσκοπούν στην προσοχή μας ή στην αποφυγή μιας κατάστασης από μέρους του παιδιού. Για παράδειγμα γκρινιάζει επίμονα για να πάρει ένα γλυκό που θέλει ενώ εμείς το αρνηθήκαμε, μας σπρώχνει για να μας πει κάτι ενώ του ζητήσαμε να περιμένει 5 λεπτά να ολοκληρώσουμε κάτι που κάνουμε, χτυπά το πιρούνι στο τραπέζι ρυθμικά γιατί δεν του αρέσει το φαγητό. Κατά την αγνόηση τέτοιων ενοχλητικών συμπεριφορών αφαιρούμε κάθε είδους προσοχή προς το παιδί (οπτική, απτική, λεκτική) με αποφασιστικότητα, μέχρι να αντιληφθεί ότι αυτή η συμπεριφορά του δεν είναι επιθυμητή, ότι όσο και να προσπαθεί δε θα γίνει το δικό του και τέλος να σταματήσει. Να θυμάστε ότι κατά την αγνόηση, δεν αγνοείτε το παιδί σας, αλλά τη συμπεριφορά του. Έτσι, όταν καταφέρει να παρουσιάσει την επιθυμητή συμπεριφορά επιβραβεύστε το άμεσα, με ένα γλυκό λόγο, ένα μπράβο, μια αγκαλιά, ένα χαμόγελο.

Μία άλλη επίσης πολύ αποτελεσματική τεχνική είναι η χρήση του time-out. Αυτή την τεχνική μπορείτε να την αξιοποιήσετε σε περιπτώσεις όπου το παιδί σας παρουσιάζει επικίνδυνες, επιθετικές, καταστροφικές συμπεριφορές ή δεν υπακούει στις οδηγίες και τα όσα του λέτε. Απλά επιλέξτε ένα κατάλληλο χώρο στο σπίτι (ο χώρος του time-out ή η καρέκλα της σκέψης), όπου κάθε φορά που το παιδί επιδεικνύει τέτοιου είδους συμπεριφορές, θα μένει στο time-out τόσα λεπτά όσα είναι και τα χρόνια της ηλικίας του. Κατά τη διάρκεια του time-out το παιδί δεν πρέπει να έχει πρόσβαση σε ευχάριστα ερεθίσματα, ούτε αλληλεπίδραση με οποιοδήποτε άτομο. Παρόλα αυτά εσείς να έχετε την έμμεση και διακριτική επίβλεψη του, για την ασφάλεια του παιδιού. Να θυμάστε ότι όταν βάζετε το παιδί στο time-out του επεξηγείτε πολύ σύντομα και απλά γιατί πάει time-out, ώστε να μπορέσει να συνδέσει την τιμωρία με την ανεπιθύμητη συμπεριφορά. Αφού τελειώσει ο χρόνος του time-outκαι το παιδί καταφέρει να παραμείνει ήσυχο επιβραβεύστε το. Στόχος μας δεν είναι να τοποθετούμε το παιδάκι μας συνεχώς στο time-out, αλλά αφού το εφαρμόσετε με επιτυχία 2-3 φορές, στη συνέχεια μόνο με την προειδοποίηση ότι εάν δεν ακολουθήσει την οδηγία θα πάει time-out, το παιδί θα συμμορφώνεται.

Με την εφαρμογή των πιο πάνω δεξιοτήτων, ο στόχος είναι να μειωθεί το καθημερινό άγχος που βιώνετε, να ελαχιστοποιηθούν οι εντάσεις στο σπίτι και να νιώσετε σταδιακά πιο αποτελεσματικοί στο γονικό σας ρόλο!

Δέσποινα Θεμιστοκλέους, ΒΑ, ΜΑ
Εγγεγραμμένη Σχολική Ψυχολόγος
Τηλ: 99887191
e-mail: [email protected]

Paedicare+ medical centre
Τηλ: 22270237
e-mail: [email protected]